Høyrer du pinnane syngja?

Publisert: 2017-10-04 10:23
Del:

Høyrer du pinnane syngja?

I helga var det, for dei som ikkje veit det, strikkefestival i Salhus, på Norsk Trikotasjemuseum. Tenk, strikkefestival! For andre år på rad på Trikotasjemuseet. Og bygget, endå så stort det er, det bula så ein mest kunne sjå det utanfrå! Stappfullt var det fredagskvelden, då spaltisto fekk lov til å opna heile stasen, og meir enn stappfullt var det laurdagen – og godt besøkt søndagen. Du verdo!

Strikking er ein mange-hundreåring, livsnødvendig del av kvinnekulturen. I det eg stod og såg ut over salen med haugevis med strikkande, vindrikkande, kaffidrikkande kvinner i alle aldrar – og tre eller fire menn – såg eg for meg ein heil hærskare av formødrer sitjande forundra gløttande ned frå sin himmel. Dei strikka, dei også, ja, det var beint så eg kunne høyra klangen, eller songen av strikkepinnane deira, der ovom skyene. Har du høyrt songen av strikkepinnar? Vi seier klirring til vanleg, men eg meiner bestemt at strikkepinnar syng, i kvar sin tone i kvart sitt strikketøy. Eller spøt, som besto sa det. Mamma sa strikk, og å strikka.

Eg har googla strikke-ord. Strikke – 2.950.000 treff. Spøta – 2.160.000 treff, då rett nok medrekna fjellformasjonen Spøta i Dronning Mauds land. Strikka – 409.000 treff. Åttebladrose – 10.900 treff. Mariusgenser – 189.000 treff. Spøtudla (no kan du lura.....) - 7 treff. Strikkeoppskrift – 316.000 treff. Strikkefestival – 95.000 treff. Det aular altså med strikke-ord på nettet!

Mamma og besto karda ulla, spann tråden og vatt garnet heime i barndomsgarden. Difor står hespetreet framleis på lemen på Tøsse. (Og nei, det er ikkje eg som er hespetreet, i fall nokon trudde det!) I oppveksten hadde eg aldri andre gensrar eller strikkejakker enn dei mamma hadde laga – eller eg hadde arva. Før eg var ti, hadde eg strikka min fyrste gensar, med mønster – og det med så fast strikking at mamma knapt vann å få maskene av pinnen då ho måtte hjelpa meg!

Eg hugsar pappa sine arbeidsvottar, grå og meir og meir tova, og så strikkesokkane hans. Det står framleis ein heil dynamittkasse (ja, for pappa var skytebas også) full av gråe strikkesokkar på Tøsse, somme bøtte, andre oppatt-rekte til og med hælen og strikka ny fot på. Og så er der eitt par sportsstrømper, rosestrikka i grønt og grått, dei same fargane som i ein strikkevest – alt frå mamma si hand. Dei overgår langt det vi betaler i dyre dommar for frå ulike sportskjendisar sine merkevarer, det er sikkert!

I generasjonar strikka kvinnene i kvar ledige stund. Tante Anna, fødd i 1914, fortalde at ho måtte ha spøt med seg når ho og veslebroren var og fiska. Og dei gjekk og strikka, kvinnene. Eller sat ytst på stolen, klare til sprang, slik barndomsveninnene mine skildrar mor si, Tora – med strikkepinnane syngjande i hendene.

Strikking er kvinnekultur, det får ikkje hjelpa om det finst menn som får namnet sitt festa til intrikate design, slik som Kaffe på 70-talet og Arne og Carlos no til dags. Lofotfisket var ikkje berre manndommens styrkeprøve på havet i båt og vind. Ei kvinne brukte omlag 396 arbeidstimar for kvar mann som skulle rustast ut: Til vottar, leistar, strømper, ullundertøy og skjorte. Vottane var ei soge for seg: Dei laut dyppast i sjøen for å gje skikkeleg varme – avdi ulla utviklar varme når ho vert våt.

Med masseproduksjon og tekstilindustrien minka det på den daglege strikkinga. Ja, i fleire periodar har det sett ut som om strikkinga skulle forsvinna heilt! Kanskje minte strikkinga for mykje om det harde, daglege strev for føda og fordums armod? Forresten, bunadssokkar, i alle fall for menn, har heile tida vore handstrikka. Farmor til borna våre var ein meisterstrikkar og strikka sjølvsagt bunadssokkar til eldstesonen vår. Og ho strikka dei vakraste gensrar til borna så lenge ho levde. Dei er tekne vare på, godt vare på.

På 70-talet, samstundes som 68-aranane, EF-striden og kampen for nynorske læremiddel og endå mykje meir prega tidsånda, kom etterkrigstidas fyrste moderne strikkeboom. Og då strikka menn også. Mannen min strikka både skjerf og gensar – mora monterte. På sosionomutdanninga strikka jentene i alle timar, meiner eg å hugsa. Men så vart det stopp – i mange, mange år. Strikkinga såg ut til å vera heilt ute.

Men no har det snudd att! No strikkar ung og gammal, og sjølv har eg strikka minst 8-9 Skappel-genserar og -jakker. Takk vera ei handarbeidsmeistar-veninne som monterer for meg, vert det veldig fint, det eg strikkar! Så no har endeleg dotter mi fått strikkeklede frå mi hand også. Og barnebarnet har fått babyteppe, rett nok strikka på enklaste vis, men likevel. Så tek andre tek seg av den kunstferdige strikkinga.

Kirkens Bymisjon får i desse dagar strikka hundrevis og tusenvis av oransje skjerf som skal varma dei som treng det i kalde byvintrar. Strikking er solidarisk og konkrete handslag!

Strikking er ein kultur som ikkje vil la seg døy. Det må vi kunna seia no når garnbutikkane har poppa opp over heile landet, når gamle mønster vert som nye – og når strikking vert verdsett med andakt, som av foreldra til barnebarnet vårt. Eg trur beint dei er litt rørte, dei hærskarane av formødrer som gløttar ned på vår flik av jorda frå sin himmel. Kan dei høyra pinnane syngja, trur du?

Oddny I. Miljeteig