Du vår med ljose dagar

Publisert: 2016-05-12 09:23
Del:

Kven kan anna enn å finna fram vårens songar når det ikkje eingong er midt i mai og gradestokken allereie har vore over 25 grader i Bergen?

Mai er songmånaden framfor nokon, saman med advents- og juletida. Det er 1. mai, det er 8. mai, det er 17. mai og pinse attpå, slik det i alle fall er i år. Så du har aldeles rett, du som tenkjer at no vil eg dela songar med deg. Men fyrst av alt skal eg dela eit blogg-innlegg, av oddajangen, Jan Gravdal, tidlegare journalist i Haugesunds Avis. Han har skrive ein hyllest til løvetannen, denne sterkaste av alle blomar. Og hadde ikkje løvetannen vore så uregjerleg og definert som ugras, hadde vi heilt sikkert definert han som ein av våre vakraste blomar. Proletaren blant blomar, kallar Jan Gravdal løvetannen, og med det tileignar eg denne hyllesten til dei streikande hotell- og restaurantarbeidarane, som med løvetannstyrke krev ei løn å leva av og sin del av verdiskapinga som hotelleigarane tek ut i rik mon:

Løvetannen – sterk og vakker

Den første løvetann, ikke Alf Prøysen sin, men den som ble funnet på Lofthus i Hardanger for over 160 år siden. En guttunge så en blomst han aldri hadde sett før, han plukket den og fikk kjeft av faren. Han skulle latt den vakre blomsten få være på den grønne skråningen, den var så sjelden og så vakker. Guttungen på Lofthus hadde plukket den aller første løvetann. Siden kom det en til, så to til, neste år ti til, hundre, tusen, titusen, en million, den spredde seg tett i tett, på enger, langs veikanter og i hager. Løvetannen er elsket, men hatet. Den er et mareritt for hageeiere, den er utrolig vakker utenfor hagen. Men elsket eller hatet – respekten for løvetannen er stor, den er full av krefter, løvetannen gir seg ikke. aldri livet. Den sprenger seg opp gjennom tjukk asfalt og skriker lydløst – her er jeg ! Den er full av all slags medisiner, det er til å lage vin av . Den kan til og med brukes til musikk, hvis en ikke er så nøye på det. Okei – den lukter ikke så godt som de fleste andre blomster, løvetannen er ikke en sjelden orkide.

Den er som en gjeng nyvaskede ovnshusarbeidere. Løvetannen er proletaren blant blomster, den er mange, den er vakker, den er stolt, den er nidkjær, den er nyttig som få, den blir tråkket på, spyttet på, bannet over. Elsket og hatet. Jeg vil være en løvetann!

Det høver godt å gå vidare til ein av mine kjæraste 1.mai-songar, «Frihetens forpost» av Arne Paasche Aasen:

“Ser du byen og hjembygdas lier, ser du bølgende åser og fjell?
Det er folkets og framtidens Norge.
Det er ditt.
Du skal eie det selv.
Kan du høre det duver imot deg som en sang i den høstlige kveld?

Ref.:
Kamerater! Kamerater!

Det er frihetens forpost her nord.
Vi skal bygge, vi skal trygge,
vi skal verge hver fot av dets jord.
Dette hjem er vårt dyreste eie.
Her har slekten i hundrer av år
gjennom hverdagens trofaste virke
ryddet grunnen for arbeidets kår.
Her har fedrene strevet og kjempet
for en framtid som nå er blitt vår.

Ref.:
Kamerater! Kamerater! …

Se det lysner av dag over landet,
og det gror selv i kløfter og skar.
La det fylle vårt sinn og vår tanke,
la oss gi det hver evne vi har.
Kan du høre den bruser imot deg
denne sang som i dag krever svar!

Ref.:
Kamerater! Kamerater! …”

Så går vi vidare til songen som eigentleg har tittelen «Smaaguttenes nationalsang» av sjølvaste Henrik Wergeland, han som «innstifta da'n» og gjorde dagen fyrst og fremst til bornas nasjonaldag – tre vers får du her:

Vi ere en nasjon vi med,
vi små en alen lange,
et fedreland vi frydes ved,
og vi, vi ere mange.
Vårt hjerte vet, vårt øye ser
hvor godt og vakkert Norge er,
vår tunge kan en sang blant fler
av Norges æres-sange.

Mer grønt er gresset ingensteds,
mer fullt av blomster vevet
enn i det land hvor jeg tilfreds
med far og mor har levet.
Jeg vil det elske til min død,
ei bytte det hvor jeg er fødd,
om man et paradis meg bød
av palmer oversvevet.

Jeg ikke vil for fremmed vår
min norske vinter bytte,
og fremmed slott ei nær forslår
imot min faders hytte.
Han sier han er der så fri.
Det ei så nøye fatter vi,
men noe godt er visst deri
som verd er å beskytte.

Ikkje rart at eg fleire gonger har vore med og sunge denne songen også som ein kampsong for asylborna – eg er viss på at det er i Wergeland si ånd, han som kjempa innbite mot jødeparagrafen! Det er vanskeleg å velja blant mange gilde vårsongar, men eg kjem ikkje unna No livnar det i lundar av Elias Blix, og du får dei fire mest kjende versa:

No livnar det i lundar,
no lauvast det i lid,
den heile skapning stundar
no fram til sumars tid.
Det er vel fagre stunder når våren kjem her nord,
og atter som eit under nytt liv av daude gror.
Du vår med ljose dagar, med lengting, liv og song!
Du spår at Gud oss lagar ein betre vår ein gong,
då me med vigsla tunga, med kjærleik heil og klår,
alt utan brest og sprunga skal lova Herren vår.

Og så, heilt til sist, songen som høyrer heime alle dagar, heile året, men ikkje minst i mai. Og utan å seia noko stygt om «Ja, vi elsker», så må eg seia at det er «Nordmannen» av Ivar Aasen som er min nasjonalsong:

Mellom bakkar og berg ut med havet
heve nordmannen fenge sin heim,
der han sjølv heve tuftene grave
og sett sjølv sine hus oppå deim.

Han såg ut på dei steinute strender;
der var ingen som der hadde bygd.
«Lat oss rydja og byggja oss grender,
og så eiga me rudningen trygt»

Han såg ut på det bårute havet,
der var ruskut å leggja utpå,
men der leikade fisk nedi kavet,
og den leiken, den ville han sjå.

Fram på vinteren stundom han tenkte:
«Gjev eg var i eit varmare land!»
Men når vårsol i bakkane blenkte,
fekk han hug til si heimlege strand.

Og når liane grønkar som hagar,
når det lavar av blomar på strå,
og når netter er ljose som dagar,
kan han ingen stad venare sjå.

Sud om havet han stundom laut skrida:
Der var rikdom på benkjer og bord,
men ikring såg han trelldomen kvida
og så vende han atter mot nord.

Lat no andre om storleiken kivast,
lat deim bragla med rikdom og høgd,
mellom kaksar eg inkje kan trivast,
mellom jamningar helst er eg nøgd.

Eg har teke med dei to siste versa, som eg lærte som målungdom for fleire tiår sidan. Og sjølv om dei ikkje var med i Ivar Aasen sine siste utgåver av «Mellom bakkar og berg», er eg så frimodig at eg let dei avslutta denne spalta idet eg ynskjer alle gode maidagar, og ikkje minst den 17., sjølvsagt!

Oddny I. Miljeteig